Seminarium naukowe CCCR

Streszczenie referatu: Arktyka ociepla się obecnie do czterech razy szybciej niż wynosi średnia światowa, co wywołuje masowe wycofywanie się lodowców uchodzących do morza i „narodziny” zupełnie nowych krajobrazów przybrzeżnych. Tylko w latach 2000–2020 na półkuli północnej powstało ponad 2400 km nowej linii brzegowej – zjawisko to sprawia, że Arktyka staje się domem dla „najmłodszych wybrzeży na Ziemi”. Wykład ten zgłębia potrójny wymiar tych nowo powstających obszarów: geomorfologię, geoekologię i geostrategię.

Po pierwsze, analizujemy szybkie przejście od systemów zlodowaciałych do paraglacjalnych. Te nowe wybrzeża, często zbudowane z nieskonsolidowanych moren i osadów glacjofluwialnych, są wyjątkowo dynamiczne. Pozbawione „cementu” w postaci wieloletniej zmarzliny, są wysoce narażone na erozję powodowaną przez nasilające się sztormy, ekstremalne fale wywoływane przez cielenie się lodowców (tsunami) oraz zanik ochronnej pokrywy lodu morskiego. Po drugie, cofanie się lodu tworzy nowe granice lądowo-morskie, takie jak paraglacjalne laguny morenowe (ang. Paraglacial Moraine Lagoons, PML). Formy te działają jak „pułapki paraglacjalne”, wychwytując osady i materię organiczną, tworząc w ten sposób osłonięte ostoje bioróżnorodności. Badamy, w jaki sposób te nowo powstające siedliska funkcjonują jako precyzyjne wskaźniki (proxies) szybkiego dostosowywania się ekosystemów polarnych do stanu postglacjalnego. Ostatecznie, powstawanie nowych fiordów, wysp i żeglownych kanałów zmienia fizyczną rzeczywistość suwerenności w Arktyce oraz dostępu do tamtejszych zasobów. Podczas gdy obiekty dziedzictwa kulturowego (np. historyczne chaty na Svalbardzie) giną w wyniku cofania się wybrzeża, nowe geozagrożenia stanowią niebezpieczeństwo dla powstającej infrastruktury. Zrozumienie „Nowych Wybrzeży” to już nie tylko wyzwanie dla nauk o Ziemi, ale konieczność dla zarządzania regionami okołobiegunowymi i bezpieczeństwa społeczności arktycznych. Wykład kończy się prezentacją najnowszych wniosków z niedawnych ekspedycji na Svalbard i Grenlandię, podkreślając potrzebę zmiany w badaniach polarnych – od dokumentowania utraty lodu na zrozumienie życia i stabilności lądu, który zajmuje jego miejsce.

Biogram prelegenta: Profesor Mateusz Strzelecki, dyrektor Centrum Badawczego Zimnych Regionów im. Alfreda Jahna, jest wiodącym geomorfologiem specjalizującym się w ewolucji wybrzeży arktycznych. Po ukończeniu studiów w Polsce, uzyskał stopień doktora na Uniwersytecie w Durham (Wielka Brytania), specjalizując się w badaniach nad zmianami poziomu morza i ewolucją wybrzeży. Swoje doświadczenie badawcze rozwijał podczas prestiżowych staży podoktorskich w Centrum Uniwersyteckim na Svalbardzie (UNIS) oraz Instytucie Alfreda Wegenera (AWI) w Poczdamie. Jego badania skupiają się na tym, jak cofające się lodowce i topniejąca wieloletnia zmarzlina dają początek nowym, dynamicznym krajobrazom przybrzeżnym. Zasiada w komitetach wykonawczych Komitetu Badań Polarnych PAN oraz Polskiego Konsorcjum Polarnego, łącząc wysokiej klasy międzynarodową wiedzę ekspercką z kluczowymi spostrzeżeniami na temat geostrategicznych i geoekologicznych zmian, które definiują szybko ocieplające się obszary polarne.

Grafika wygenerowana przez Nano Banana 2 / Gemini 3 AI